Onderweg naar nulgebruik pesticiden tegen 2015

Het decreet van 21 december 2001 legt een principieel verbod op van het gebruik van bestrijdingsmiddelen door alle openbare diensten in ‘de openbare groene ruimte’. Elke openbare dienst moet daartoe een reductieprogramma voor bestrijdingsmiddelen opstellen. Tegen 1 januari 2015 moet voor het volledige areaal het nulgebruik worden toegepast. Vlaams volksvertegenwoordiger Jos De Meyer vroeg minister van milieu Joke Schauvliege hoe de zaken er momenteel voor staan en of dit doel nog haalbaar is.

Tien gemeenten (Grobbendonk, Hasselt, Retie, Zelzate, Destelbergen, Drogenbos, Herstappe, Nijlen, Schelle en Gent) passen momenteel reeds het nulgebruik toe en 298 van de 308 Vlaamse gemeenten dienden een reductieprogramma in, stelt Schauvliege. De VMM stelde een rapport op over de evolutie van het pesticidengebruik bij 127 Vlaamse gemeenten over de periode 2003-2009. De steekproef toont een reductie met 42 procent in 2009 ten opzichte van 2003. Door het uitfaseren van de meest schadelijke producten, zoals dichlobenil en diuron, kan er bovendien worden verwacht dat de milieuwinst nog aanzienlijker is dan de 42 procent omdat de slechtste stoffen het snelst verdwijnen.

De bezorgdheid van De Meyer naar de meerkost die de omschakeling naar nulgebruik met zich meebrengt, nuanceerde de minister. Bij de voorbereiding van het uitvoeringsbesluit van 19 december 2008 werd het aspect van de meerkost onderzocht, verzekerde ze. Men is zich er van bewust dat de omvorming van het openbaar domein en de toepassing van de pesticidenvrije toets tijd vraagt. Daarom wordt 2015 niet als dwingende einddatum gezien maar eerder richtinggevend en in relatie met de te behalen waterkwaliteitsdoelstellingen.

Dit wil ook zeggen dat de openbare besturen op een zelf te bepalen tempo het openbaar domein kunnen omvormen. Een rondpunt dat wordt beplant met bodembedekkers die het onkruid weren, zal bijvoorbeeld financieel voordeliger zijn dan het stelselmatig opnieuw aanplanten van eenjarige planten. De noodzakelijke omvormingen zullen dus stapsgewijs kunnen gebeuren in het kader van de bestaande investeringsplannen. Wanneer zou blijken dat de omvorming toch nog aanleiding geeft tot onevenredig hoge kosten voor het pesticidenvrij onderhoud, dan behoort nog steeds een structurele afwijking tot de mogelijkheden.

Tegelijk, benadrukte de minister, werd ook een belangrijke planlastvermindering gerealiseerd. Daardoor wordt onrechtstreeks ook de personeelskost verminderd. Het nieuwe besluit vraagt nog slechts twee beperkte rapporteringen: de jaarlijkse inventaris met gebruikte producten en een opsomming van de omgevormde locaties.
__________
Slechts 10 van de 308 gemeenten werken zonder pesticiden

Een decreet van 21 december 2001 en een bijbehorend uitvoeringsbesluit van 19 december 2008 legden vast dat openbare besturen in 2015 geen bestrijdingsmiddelen meer mogen gebruiken.

Al het onkruid moet handmatig worden verwijderd met een hark of andere hulpmiddelen. Veel arbeidsintensiever, maar beter voor het milieu. Om de meerkosten te drukken, worden gemeentebesturen aangemoedigd rotondes niet meer aan te planten met eenjarige bloemen, maar met meerjarige bodembedekkers of grassen. Burgers worden gesensibiliseerd dat ze niet meteen moeten hyperventileren als er ergens een plukje onkruid blijft staan. Eventueel moeten zelfs terreinen worden heringericht.

Vlaams volksvertegenwoordiger Jos De Meyer (CD&V) stelde aan Vlaams minister van Leefmilieu en Natuur Joke Schauvliege (CD&V) een parlementaire vraag over de voorlopige tussenstand. "Vooral voor gemeente- en provinciebesturen betekent het afzweren van chemische bestrijdingsmiddelen grote financi�le meerkosten", zegt De Meyer. "Ook organisatorisch vraagt het grote personeelsinspanningen. Sommige terreinen, zoals begraafplaatsen, blijken moeilijk beheerbaar zonder pesticiden. Moeten we de begraafplaatsen dan anders heraanleggen? Ook het onderhoud van sportvelden, rozentuinen, botanische tuinen en boomkwekerijen is moeilijk zonder chemische middelen. Bij de burger heerst heel wat onbegrip voor 'onkruid dat gewoon blijft staan' of 'slecht onderhouden groenperken'. Verwijten die gemeentebesturen niet graag horen."

Geen einddatum

Volgens Joke Schauvliege passen vier gemeenten al sinds 2004 het nulgebruik toe. Het gaat om Grobbendonk, Retie, Hasselt en Zelzate. Half 2009 kwamen daar Nijlen, Schelle, Gent, Destelbergen, Drogenbos en Herstappe bij. Dus amper tien van de 308 Vlaamse gemeenten. Het aantal gemeenten dat niet rapporteerde over zijn pesticidengebruik, daalde van 115 in 2006 naar 19 in 2009.

De Vlaamse Milieu Maatschappij (VMM) stelde vast dat het pesticidengebruik bij 127 gemeenten in 2003-2009 met 42% gedaald is. Grootgebruikers als de NMBS en het Agentschap Wegen en Verkeer dringen het gebruik nog meer terug.

Schauvliege zegt dat 2015 geen dwingende einddatum is. Biologische bestrijding van processierupsen, de bestrijding van groene aanslag op monumenten en de bestrijding van Amerikaanse vogelkers met een beperkte inzet van herbiciden blijven toegestaan.

II Retie is een pionier. "Officieel gebruiken wij sinds 2004 geen bestrijdingsmiddelen meer maar we doen het al langer", zegt milieuambtenaar Dirk Sterckx. "Het uitzicht van de gemeente verandert als je pesticidenvrij bent. Wij hebben veel jobstudenten in de groendienst om het onkruid uit te trekken. De begraafplaatsen zijn het moeilijkst beheerbaar. Een tijdje gebruikten we milieuvriendelijke pesticiden. Bij de aanleg van een groen gebied kiezen we veeleer voor een grasveld met bomen dan een Britse parktuin."

II Antwerpen zet sinds vorig jaar leefloners in voor het wieden van onkruid. "Dat past in een groter plan", zegt Isis Mulleman, woordvoerster van schepen van Openbare Werken en Leefmilieu Guy Lauwers (sp.a). "Antwerpen is al voor 98% pesticidenvrij. Wij zetten mensen van de vzw Werkhaven in om te wieden. De begraafplaatsen worden onderhouden zonder bestrijdingsmiddelen. In plaats van grijze vlekken zullen ze groene parken worden naar Amerikaans en Brits voorbeeld." (Gazet van Antwerpen, Kristin Matthyssen)